Dlaczego Latynosi popierają Trumpa, mimo muru i deportacji? Czy biali suprematyści są multikulturowi? Prof. Cristina Beltrán wyjaśnia to w rozmowie ze mną a dodatkowo mówi, kim naprawdę są Latynosi w USA. "Latynos" to nie rasa ani naród - to sztuczna i polityczna kategoria wymyślona w latach 70. za Nixona. Mieści ponad 20 narodowości, od Meksykanów, przez Kubańczyków, po Portorykańczyków, o skrajnie różnych poglądach, w tym także takich którzy są zwolennikami poglądu o... wyższości białej rasy. W rozmowie obalamy mit monolitycznego elektoratu, tłumaczymy fenomen MAGA Latynosów i odpowiadamy na najbardziej szokujące pytanie: dlaczego Latynosi stanowią trzon Border Patrol i ICE? Rozmawiamy o polityce białości, logice niedoboru i rasizmie, a także o tym, co polski słuchacz myli najczęściej, myśląc o Ameryce. Gość: Prof. Cristina Beltrán, teoretyczka polityki, badaczka tożsamości latynoskiej, autorka książki "Cruelty as Citizenship". Prowadzący: Marcin Firlej, Ameryka dla Zaawansowanych. Voice over: Maciej Kołakowski, Sound Set Studio Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Amerykańscy chrześcijanie walczą z chrześcijanami o to, kto lepiej reprezentuje Boga w polityce i skuteczniej przełoży wersy biblijne na ustawy. Teksas stał się polem bitwy o przyszłość Stanów Zjednoczonych. W tym odcinku pokazuję, jak miliarderzy, Biblia i polityka splatają się w walkę o szkoły, sądy i duszę Stanów Zjednoczonych. Teksas to dziś laboratorium chrześcijańskiego nacjonalizmu. Z jednej strony kościoły i politycy jak Ken Paxton, którzy chcą Dekalogu w klasach, kapelanów w szkołach i Ameryki jako narodu chrześcijańskiego. Z drugiej - progresywni chrześcijanie i James Talarico, młody polityk i student teologii, który Ewangelią broni szkół publicznych i nazywa nierówności grzechem. W odcinku: jak Tim Dunn i bracia Wilks wpompowali ponad 100 mln dolarów w przesunięcie teksańskich republikanów na skrajne pozycje, dlaczego 25 największych okręgów szkolnych odrzuciło ustawę o kapelanach, historia Hildy Ramirez, która przez 6 lat mieszkała w kościele w Austin, by uniknąć deportacji, oraz organizacja Annunciation House w El Paso, ścigana przez prokuratora generalnego za pomoc migrantom. To opowieść o tym, jak ta sama Biblia służy raz do obrony władzy, raz do obrony najsłabszych. I dlaczego dla polskiego widza, który zna spór o religię w szkole, Teksas to przestroga i lekcja jednocześnie. Daj znać w komentarzu: czy państwo powinno być całkowicie świeckie, czy wiara ma miejsce w szkole i prawie? Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Czy Stany Zjednoczone to naprawdę "najbogatszy kraj Trzeciego Świata"? To hasło słyszymy coraz częściej - od TikToka po komentarze ekspertów. Brzmi ostro, chwytliwie i... czy trafnie? W tym odcinku rozbieram tę metaforę na czynniki pierwsze. USA to bez wątpienia potęga - czołówka światowych rankingów PKB, technologii i innowacji. Dlaczego więc w najbogatszym kraju świata ludzie nadal żyją w ściekach, bankrutują przez rachunek ze szpitala i tracą dom, choć ten dom do nich należy? Sprawdzam, skąd wzięło się pojęcie "Trzeciego Świata" (spoiler alert - Alfred Sauvy, 1952) i dlaczego dziś nie jest to żadna kategoria naukowa. A potem pokazuję "ziarno prawdy", które sprawia, że metafora jest tak popularna. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz W tym odcinku pytam, dlaczego w USA jest bieda, skoro PKB na mieszkańca przekracza 84 tysiące dolarów. Dlaczego rodzina w Alabamie ma prąd i bieżącą wodę, a ścieki płyną jej po podwórku. Dlaczego można być właścicielem domu i nie mieć nic do powiedzenia o ziemi, na której on stoi. Ile trzeba zarabiać w USA, żeby przestało to dotyczyć również ciebie. I skąd naprawdę bierze się bezdomność w kraju, który stać na wszystko. Ameryka nie jest krajem Trzeciego Świata. Tylko, że prawdziwa odpowiedź wcale nie jest bardziej optymistyczna. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Sąd Najwyższy USA (SCOTUS) tworzy dziewięciu sędziów mianowanych dożywotnio, ale o tym, kto naprawdę w nim zasiada, coraz częściej decyduje nie prawo, tylko data czyjejś śmierci. W tym odcinku pokazuję, jak dożywotnia kadencja, którą ojcowie założyciele pomyśleli jako ochronę sędziów przed politykami, zamieniła się w najbardziej nieprzewidywalny mechanizm amerykańskiej władzy. Zaczynam od śmierci Ruth Bader Ginsburg i błyskawicznej nominacji Amy Coney Barrett, przechodzę przez Clarence'a Thomasa, który zbliża się do 35 lat w todze i wciąż jest bohaterem skandalu wokół podróży finansowanych przez miliardera Harlana Crowa, a kończę na realnej propozycji reformy: sztywnej, 18-letniej kadencji sędziów, którą popiera dziś 70 procent Amerykanów. Prezesem Sądu Najwyższego USA jest dziś John Roberts, a obecny skład sędziowski dzieli się na sześciu konserwatystów i trzech sędziów o poglądach liberalnych: Sonię Sotomayor, Elenę Kagan i Ketanji Brown Jackson. Odcinek prześwietla podział władzy w USA w praktyce: co się dzieje, gdy jeden z trzech filarów systemu obsadzają dożywotnio mianowani ludzie, a o składzie Sądu Najwyższego częściej decyduje to, kiedy akurat zwolni się miejsce i kto akurat rządzi, niż to, jak głosują wyborcy. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Kiedy 4 lipca 1776 roku trzynaście kolonii ogłosiło niepodległość, Amerykanów jeszcze nie było - trzeba było ich dopiero wymyślić. Wojna o niepodległość USA dała państwu granice, ale nie dała mu obywateli, którzy czuliby się jednym narodem. Tę robotę wykonali anonimowi drukarze, almanachy i elementarze (a przede wszystkim George Washington, którego wizerunek po jego śmierci w 1799 roku stał się tak elastycznym symbolem, że powoływali się na niego jednocześnie zwolennicy i przeciwnicy niewolnictwa, federaliści i republikanie). Moim gościem jest François Furstenberg, historyk z Johns Hopkins University, autor książek o konstruowaniu amerykańskiego nacjonalizmu oraz o wpływie rewolucji francuskiej i haitańskiej na wczesne Stany Zjednoczone. Rozmawiamy o tym, jak z 26 brytyjskich kolonii w obu Amerykach tylko 13 zbudowało wspólną tożsamość narodową; dlaczego amerykańska wolność definiowała się przez kontrast z niewolnictwem; i co dziś zastąpiło drukarzy i redaktorów w budowaniu narodowej opowieści — media społecznościowe i algorytmy, nad którymi nikt już nie ma redakcyjnej kontroli. 250 lat po wojnie o niepodległość USA pytanie brzmi już nie „jak powstał ten naród", tylko „czy potrafi się jeszcze zmieniać, zanim pęknie". Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Regulacje dotyczące posiadania broni w USA mają mniej lat niż pierwszy iPhone. Przez sto siedemdziesiąt lat amerykańskie sądy interpretowały Drugą Poprawkę jako przepis o milicji stanowej, a nie o prawach pojedynczego obywatela. Zmieniło się to dopiero w 2008 roku, dzięki przewadze jednego ledwie głosu podczas posiedzenia Sądu Najwyższego. Na tej jednej wykładni stoi dziś cały amerykański rynek broni. Sprawdzam w tym odcinku, co z tego wynika w praktyce: ile ludzi w USA ma broń, kto może ją legalnie kupić, czy potrzebne jest pozwolenie i czy Polak cokolwiek kupi w amerykańskim sklepie. Odpowiedź na to ostatnie pytanie jest dziwniejsza, niż się wydaje (dotyczy rewolwerów jeszcze z czasów Custera). Ile dokładnie tej broni jest, nie wie nikt. Amerykański urząd statystyczny liczy łazienki w domach i publikuje wynik w ogólnodostępnych tabelach, ale broni policzyć nie może, bo zabrania mu tego prawo. Najczęściej powtarzany szacunek mówi o 393 milionach sztuk w rękach cywilów. Powód tej niewiedzy jest banalny: przy ladzie państwo patrzy na kupowaną broń kilkanaście minut, a potem traci ją z oczu na zawsze. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Wpisz w Google „życie w USA". Dostaniesz poradniki wizowe i listy powodów, żeby się bać i tu nie przyjeżdżać. Trzeciej rzeczy prawie nie ma: rozmowy o tym, co w amerykańskiej codzienności jest po prostu dobre, prowadzonej przez ludzi, którzy niczego ci nie sprzedają. Trzy osoby mieszkające w Stanach Zjednoczonych od kilkunastu lat opowiadają, jak się żyje w USA poza polityką i statystykami. Road tripy przez cały kraj, wielokulturowość Nowego Jorku, amerykańskie jedzenie, small talk, oceany, magnolie w Waszyngtonie. Dziś zajmuje nas zwykłe życie w Ameryce, ale rozmawiamy też jak czują się Polacy w USA, jak w ogóle się żyje w Stanach, będzie emigracja do USA i ciekawostki o USA. W tym podcaście zwykle narzekamy. Mówimy o nierównościach, o przemocy, o historii wygładzonej tak długo, aż przestała być prawdziwa. Ale na ten odcinek mieliśmy zupełnie inny pomysł. Przez prawie godzinę mówimy o Ameryce wyłącznie dobrze i sprawdzamy, czy w ogóle da się to wytrzymać. Ba! Nie tylko wytrzymać, ale wręcz ją polubić! Moimi gośćmi są Ola (Polka w Ameryce i Popo w Ameryce) i Jaśmina (współtworzy z Olą podcast Amerykański Stan Umysłu). Ola mieszka w Stanach od dwunastu lat, najpierw w Nowym Jorku, teraz na Florydzie. Jaśmina wyjechała z Polski w 2013 roku i mieszkała kolejno na wschodnim wybrzeżu, w Seattle i w Los Angeles. No i jestem ja - siedemnaście lat w Ameryce. Dzisiaj daję wam wakacyjny podcast o tym, jak można krytycznie patrzeć na kraj, w którym się mieszka, i jednocześnie cieszyć się nim bez poczucia winy. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Był taki czas, że Bernie Sanders i Dick Cheney poparli tego samego kandydata na prezydenta. Demokratyczny socjalista i były republikański wiceprezydent po jednej stronie karty do głosowania. Czy Demokraci to lewica? Pytanie jest jednocześnie rozsądne i źle postawione naraz. Partia Demokratyczna i Partia Republikańska nie są amerykańskimi odpowiednikami europejskiej lewicy i prawicy. To ogromne koalicje społeczne, a w Ameryce koalicje buduje się przed wyborami, nie po nich. Demokraci a Republikanie: pięć osi zamiast jednej. Gospodarka, obyczaje, migracja, polityka zagraniczna i handel. Na każdej z nich obie partie stoją gdzie indziej, a wyborca dostaje na karcie tylko dwa nazwiska. Z tego podcastu dowiecie się skąd wzięła się partia, która przez dekady mieściła w sobie związkowców z Detroit i segregacjonistów z Missisipi. Jak wyglądało głosowanie z 1964 roku, które ją rozbiło. Czym był Party Flip, czyli wielka zamiana miejsc między partiami. Co Ronald Reagan zaoferował chrześcijańskiej prawicy w Dallas w 1980 roku. Dlaczego hrabstwo Starr w Teksasie po stu latach zagłosowało inaczej. A także kim jest Zohran Mamdani, twarz lewicy, która rośnie wewnątrz Partii Demokratycznej. W listopadzie 2026 roku Amerykanie wybiorą całą Izbę Reprezentantów i jedną trzecią Senatu. O władzy w Waszyngtonie zdecyduje garstka wyborców z kilkunastu okręgów, którzy przestali.brać partyjne szyldy na poważnie. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Rdzenni Amerykanie, historia USA, Naród Czirokezów, rezerwaty indiańskie, suwerenność plemienna, Szlak Łez, przymusowe wysiedlenia, kolonializm i stereotypy o Indianach: w tym odcinku podcastu Ameryka dla Zaawansowanych rozmawiam z Rebeccą Nagle o tym, jak Stany Zjednoczone wymazały rdzenne narody z własnej opowieści o przeszłości. Rebecca Nagle jest nagradzaną dziennikarką, obywatelką Narodu Czirokezów, autorką książki By the Fire We Carry oraz prowadzącą podcasty This Land i First America. Jak różnią się od siebie setki rdzennych narodów i co je łączy? Jak działają ich rządy, sądy i policja? Jak naprawdę wygląda życie w rezerwatach i relacja obywateli plemiennych z władzami USA? Rozmawiamy o stereotypie, według którego rdzenni Amerykanie należą do przeszłości, o ich nieobecności w szkołach i mediach, o sportowych maskotkach oraz o tym, dlaczego nawet amerykańskie elity często nie rozumieją suwerenności plemiennej. Rebecca Nagle pokazuje również, że mechanizmy stworzone przez amerykańskie państwo do kontrolowania rdzennych ludów nie zniknęły wraz z XIX wiekiem. Jej zdaniem ich ślady widać dziś w traktowaniu imigrantów, a coraz częściej także obywateli Stanów Zjednoczonych. To rozmowa o historii Ameryki, kolonializmie, pamięci i władzy, ale przede wszystkim o narodach, które Ameryka próbowała zamknąć w przeszłości, choć nigdy nie przestały istnieć. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć współczesną Amerykę i jej społeczeństwo, zapraszam do śledzenia kolejnych odcinków „Ameryki dla Zaawansowanych”. W każdym tygodniu analizuję zjawiska, które kształtują politykę w USA, kulturę USA i historię USA, łącząc dane, źródła i kontekst. Jeśli chcesz wesprzeć projekt lub dołączyć do społeczności, odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

„Odyseja”, Christopher Nolan, rasizm, USA, Ameryka, Elon Musk, Lupita Nyong’o, Zendaya, wokeizm i historia. Wszystkie te nazwiska i pojęcia spotkały się w jednej z najgłośniejszych wojen kulturowych roku. Obsada Lupity Nyong’o w roli Heleny Trojańskiej wywołała oskarżenia o fałszowanie Homera, niszczenie europejskiego dziedzictwa i hollywoodzki wokeizm. Elon Musk uznał, że Christopher Nolan stracił integralność, a następnie zapowiedział własną, „historycznie dokładną” wersję „Odysei” stworzoną przez sztuczną inteligencję. Filmowy spór przypomina jednak o znacznie starszym pytaniu: kto i kiedy właściwie zdecydował, kogo uznajemy za białego? Odwiedź mój profil na Patronite: patronite.pl/adz Dziękuję za słuchanie! Czy Helena Trojańska była biała? Homer nazywa ją „białoramienną”, ale czy poetycki epitet ze starożytnej Grecji ma cokolwiek wspólnego ze współczesnym podziałem ludzi na rasy? Dlaczego Matt Damon jako Odyseusz wydaje się wielu widzom wyborem neutralnym, podczas gdy czarnoskóra aktorka natychmiast staje się symbolem politycznej rewolucji? I dlaczego do świata Homera przenosimy kategorie rasowe, których starożytni Grecy po prostu nie znali? Historia rasizmu w USA prowadzi od tego sporu aż do siedemnastowiecznej Wirginii. W odcinku opowiadam o przybyciu pierwszej udokumentowanej grupy Afrykanów do Point Comfort, sprawie Johna Puncha, rebelii Bacona oraz ustawach, które krok po kroku zmieniły niewolnictwo w system dziedziczony przez kolejne pokolenia. Pokazuję, jak prawo oddzieliło europejskiego służącego kontraktowego od czarnoskórego niewolnika i jak nawet ubodzy Europejczycy otrzymali status, który wyniósł ich ponad wszystkich ludzi afrykańskiego pochodzenia. Do utrzymania tego systemu potrzebna była jednak nie tylko przemoc. Religia dostarczyła opowieści o rzekomej klątwie Chama i Biblii okrojonej specjalnie dla niewolników. Później europejska nauka stworzyła rasowe klasyfikacje Linneusza, Blumenbacha, Kanta i Hume’a. Hierarchię ustanowioną przez kolonialne imperia przedstawiono w ten sposób jako naturalną cechę ludzkiego ciała. Historia rasizmu w USA dotyczy również Polaków. Ustawa o naturalizacji z 1790 roku zastrzegła obywatelstwo dla „wolnych białych osób”, ale nie wszyscy Europejczycy od razu zostali uznani za równie wartościowych. Irlandczycy, Włosi, Żydzi i Polacy mogli być prawnie biali, a jednocześnie pozostawali podejrzani, gorsi i nie w pełni amerykańscy. Z czasem ich dzieci mogły jednak wejść do białej większości. Czarnoskórzy Amerykanie nie otrzymali podobnej możliwości. Ten odcinek wyjaśnia, dlaczego rasa jest konstruktem społecznym, którego polityczne i materialne skutki są całkowicie realne. Ziemia, obywatelstwo, wolność, prawo głosu, małżeństwo i dostęp do władzy przez stulecia zależały w Ameryce od kategorii rasowej przypisanej człowiekowi. Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.