Transcription

• Speaker #0

  hallo en welkom bij Be-Life talk de podcast waarin de gezondheid van vrouwen centraal staat en vandaag hebben we het over iets anders we hebben het over adhd bij vrouwen en onze focus zal zelfs liggen op laat-tijdige diagnose van adhd bij vrouwen en daarvoor hebben we hier twee geknipte gasten eerst en vooral hebben we anke stuur jesper anke welkom jij bent psychologisch consulent En je hebt heel wat expertise in het begeleiden van mensen met neurodivergente, noem het, problemen, issues. Je ziet veel mensen met autisme, maar ook heel veel mensen met ADHD.

• Speaker #1

  Absoluut.

• Speaker #0

  En mag ik het luidop zeggen, je maakt er ook geen geheim van dat je ook zelf ADHD hebt. Goed,

• Speaker #1

  en ook zelf laten diagnosen.

• Speaker #0

  Oké, voilà. De geknipte vrouw. Dus maak het heel concreet, jij begeleidt heel veel mensen. Wat moeten we ons daarbij voorstellen?

• Speaker #1

  Ja, het is bemet. De basis is heel erg hetzelfde. Ik streef ernaar om mensen, vrouwen, vooral met ADHD, terug naar die balans te helpen, omdat zij zelf het gevoel hebben dat ze het noorden kwijt zijn, dat alles complete chaos is. En die balans zoeken, dat is elke keer opnieuw wel een traject op maat, waar een aantal stukken terugkomen en de basis wel heel erg hetzelfde is. Maar ik streef ernaar, en dat is ook waar ik heel erg bij sta, het is altijd wel maatwerk, want iedereen heeft een ander levensverhaal.

• Speaker #0

  Ja. Ik heb geturfd, het woordje balans is al twee keer gevallen en het woordje maatwerk is ook al twee keer gevallen en het zal niet de laatste keer zijn.

• Speaker #1

  Nee, dat denk ik ook niet.

• Speaker #0

  Verder hebben we een gekend gezicht, een gekende stem. Vooral ook is Anne Brochet, je bent onze vaste medewerk voor de FITO en NUTRI-rubriek. We gaan het alweer over ADHD hebben. Waarover ga jij het voornamelijk hebben?

• Speaker #2

  Ja, ik ga mijn verhaal aansluiten bij Anke straks. Waarbij we het bredere begrip van ADHD gaan omarmen. ADHD is niet alleen een dopamineverhaal, maar een verhaal wat in het lichaam afspeelt. En kijken wat we met voeding en eventueel suppletie daar ondersteunend kunnen gaan doen.

• Speaker #0

  Oké, dus voor zodadelijk. Maar eerst vliegen we erin met Anke. Anke, we hebben al even gezegd, je gaf het zelf al aan. Vaak wordt de diagnose bij vrouwen laat tijdig gezet.

• Speaker #2

  Ja.

• Speaker #0

  En ik... Ik specifieer even dat het bij vrouwen is, want uit onderzoek blijkt dat mannen vier jaar vroeger dan vrouwen hun diagnose krijgen. Aan wat ligt dat?

• Speaker #1

  Ik denk aan verschillende factoren die op verschillende domeinen liggen. Als ik ga kijken op grootschalig niveau onze maatschappij, dus we verwachten van vrouwen, meisjes, andere dingen dan van jongens. En waardoor dat die in onderwijs ook al anders benaderd gaan worden. Leerkrachten bij jongetjes sneller het gedrag gaan opmerken. En anderzijds ligt het typische gedrag dat we kennen bij ADHD of wat er nog altijd leeft, de moeilijkheden stilzitten, de aandachtsproblemen, zien we makkelijker bij die jongens. Omdat zij, en dan zitten we op het individuele verschil, het mannen- of het jongensbrein is anders dan een vrouwenbrein. En meisjes kunnen doorgaans makkelijker zichzelf controleren en toch die focus erbij houden en ze gaan makkelijker maskeren, heet dat dan. Het gaan verstoppen van hun klachten, van hun moeilijkheden. Dus daar zitten ook de verklaringen. En dan moet ik ook gaan kijken naar het beeld dat we nog altijd van ADHD hebben, of wat we al lang dachten dat ADHD is, die aandachtsproblematiek, waar dat nog altijd in de naam zit. Ja, dat onderzoek is ook altijd voornamelijk bij jongetjes en bij mannen gedaan. Dus de criteria die wij hanteren in onderzoek, en dat is nog altijd op de dag van vandaag, is gebaseerd op onderzoek bij jongens en mannen.

• Speaker #0

  Ja. Je zegt vrouwen, meisjes maskeren het wat meer, daarom wordt het minder snel opgemerkt. Wat is er dan anders en aan wat zie jij dat een vrouw, of hoe kan de diagnose gesteld worden bij vrouwen van ADHD? Wat zijn zo de specifieke eigenheden en waarin verschilt het bij mannen?

• Speaker #1

  Ik denk, hoe we nog altijd te veel naar ADHD kijken, is het moeilijk kunnen stilzitten en de uiterlijke kenmerken eigenlijk, de onrust die zichtbaar is voor anderen bij iemand. En dat is het beeld dat we bij jongens zien. Bij meisjes zie je eerder het interne beeld, de onrust in het hoofd, de chaos in het hoofd. Maar zeker bij meisjes en vrouwen die cognitief voldoende capaciteiten hebben, of sterke capaciteiten, zij merken dat zelf op, begrijpen dat dit niet wat er van mij verwacht wordt en gaan zichzelf dan technieken aanleren. Dat begint heel onbewust bij jonge kinderen. Om toch maar op die stoel te kunnen blijven zitten. Om toch maar gehoord te hebben wat de juffrouw zei. En iedereen vindt zijn eigen trucjes uit. Maar heel vaak is dat dan bijvoorbeeld door... Nu ben ik even aan het nadenken. Dat kan echt alles zijn. Een klant van mij gaat heel snel in het kijken naar de buur op school vroeger gaan kopiëren. Die met een half woord al wist wat er gezegd werd en dan zo toch maar konden volgen, ondanks ze eigenlijk de helft van de instructie gemist hadden. En ook vrouwen op latere leeftijd in het huis houden. Ze vinden heel veel trucjes om dingen ogenschijnlijk gedaan te krijgen, maar eigenlijk niet. Dat dat heel veel moeite kost. of... dat het achter de schermen toch ook wel wat misloopt.

• Speaker #0

  Ja, je geeft al aan, bij vrouwen loopt er achter de schermen, zoals je zegt, heel wat mis. Ter voorbereiding van deze podcast stuur je ons een interessante studie door en daaruit blijkt dat heel wat vrouwen eerder de diagnose krijgen van moed, laat ik zeggen wat depressieve klachten, dat je eigenlijk heel wat van die vrouwen met ADHD andere, noem het, psychologische klachten hebt.

• Speaker #1

  Ja, de gevolgen van. Als je jarenlang gaat compenseren, dan ga je eigenlijk meer energie verbruiken. En dan komen we al in het lichaam waar Andreas over had. Je gaat meer energie verbruiken om hetzelfde te kunnen doen. Dat kan je eventjes. Een lichaam kan veel en dat kunnen we dus wel bolwerken, maar niet voor lang. En de factor tijd is dan hetgeen dat andere klachten gaat creëren. Klachten die we niet meer kunnen maskeren als vrouw, waardoor we wel in hulpverlening en dergelijke terechtkomen of zelf naar die hulpverlening stappen. En als er dan ver genoeg wordt gekeken, wat niet altijd het geval is, en we gaan onder het water naar de ijsbericht kijken, dan kan die ADHD eruit komen. Maar heel vaak wordt er alleen maar boven water gekeken en sukkelen vrouwen dus heel lang nog met foute diagnoses.

• Speaker #0

  Ja, je gaf al even aan, het is niet alleen het hoofd, het gaat ook over het lichaam. Dat is een van je stellingen ook. Een van je stellingen is, het is niet alleen het brein.

• Speaker #1

  Klopt.

• Speaker #0

  Wat bedoel je daarmee?

• Speaker #1

  Ja. Ik heb psychologie gestudeerd. Dan focus je op dat brein. En zeker als het gaat over ADHD, ga je kijken wat er gebeurt in dat brein. En dan komen we uit over delen van het brein die anders zouden werken. Stofwisselingsprocessen en dergelijke. Maar het is in het werk met mijn cliënten dat ik voelde, daar kunnen we niet alle problematieken of klachten mee gaan verklaren. En de oplossing naar meer in balans komen, zit niet in dat brein. En dan ben ik eigenlijk gaan kijken, wat gebeurt er eigenlijk in het lichaam door wat er gebeurt in dat brein. En dan zie je, alles gedrag en elke gedachte heeft een effect op stofwisselingsprocessen in ons lichaam ook. En andersom. En die impact heb ik niet in mijn studie psychologie meegekregen. Maar wat als onze bloedsuikerspiegel regelmatig uit balans is, wat als onze stress te vaak geactiveerd wordt, wat voor effecten heeft dat in lichaam en brein? En die combinatie, die super complex en tegelijkertijd ook super logisch, dat een brein dan klachten gaat creëren.

• Speaker #0

  Ja. Jij begeleidt zo mensen?

• Speaker #1

  Ja.

• Speaker #0

  Hoe pak je dat dan aan?

• Speaker #1

  Daar komt het maatwerk terug om de hoek te kijken. Ah ja, voilà. Ik start sowieso altijd met zoveel mogelijk informatie verzamelen. Ik zeg altijd, ik wil zoveel mogelijk puzzelstukjes, zodat ik een zo helder mogelijk beeld kan puzzelen als start. En er zitten uiteraard altijd gaten in. En zodra ik die puzzel heb, ga ik kijken, wat is de prior hier? En dat is meestal ook gewoon de hulpvraag, de klacht waarmee ze komen. Dat is de reden waarom de pijn, fysiek of mentaal, zo groot is dat je er hulp voor gaat zoeken. En dan ga je kijken, oké, wat is er nodig in heel die samenhang tussen lichaam en brein om eerst op in te zetten. En dan gaan we daarmee starten. En dan zeg ik altijd, dan ben ik heel benieuwd wat er gaat gebeuren. En dan gaan we samen het volgende stapje bekijken. Ik kan niet op het begin al heel uw begeleiding uitstippelen, want elk lichaam, elk brein reageert weer anders.

• Speaker #0

  Hoe moet ik mij dat concreet voorstellen? Laat ons eerst een stukje brein nemen. Leer je mensen anders kijken? Leer je mensen dat aanvaarden?

• Speaker #1

  Dat is sowieso een superbelangrijk topic dat je aanhaalt. Dat is de psycho-educatie, noemt hij in de psychologie. Uitleggen wat er gebeurt in je brein, wat er gebeurt in je lichaam. Want wanneer we iets begrijpen, komt er al rust. Als jij bepaalde klachten hebt en je weet niet wat dat is, dan wil je ook naar die dokter, zodat hij er een naam kan oplakken. En zodra die naam er is, is de pijn niet weg of de klacht niet weg. En toch voel je meer rust. Dat is ook zo bij mensen met ADHD. Daarom is diagnostiek echt nog altijd heel belangrijk. Dus daar gaan we eerst op inzetten. Ook leg ik dan uit wat er gebeurt in je lichaam. Wanneer mensen fysieke klachten hebben. Ze zijn dat niet gewoon. Als ze naar iemand stappen voor psychologische hulp, dat ze ook over hun fysieke klachten moeten spreken. Moeten, niks moet, maar ik vraag daar wel naar. Ik ga ook uitleggen wat daar het verband mee is. Met hun brein en die klacht. En dan gaan we kijken, doorgaans start ik eerst met de psychologie, zeg ik altijd. Want zodra dat een brein in... pijn zit, en dat is dan mentale pijn, trauma's, stress, chronische stress, dan kan er heel weinig gaan veranderen in het lichaam. Omdat dat in een soort van overlevingsmechanisme zit. En dat programma is zo sterk, dat kan je niet gaan zeggen we gaan dat vanaf morgen veranderen als dat brein niet mee is. Dus dan gaan we eerst werken rond de psyché. Ik doe traumaherstel, is dat dan? Dat is eigenlijk een combinatie van gesprekken, gaan begrijpen, wat is de impact van wat ik meegemaakt heb op mijn brein. Een combinatie met echt traumaherstel, dus methodieken om dat brein nieuwe netwerken te gaan laten aanmaken. En dan gaan we kijken welke andere domeinen, in leefstijl bijvoorbeeld, waar voeding, suppletie een onderdeeltje van zijn, kunnen we ook gaan aanpakken.

• Speaker #0

  Ik keer even terug naar helemaal het begin. Je zegt, we doen aan psycho-educatie, je leert mensen dingen bij. Wat zijn de zaken waarvan je hoort als je dat aan mensen vertelt, dat ze zeggen, dat wist ik niet? Wat zijn de klassieke misverstanden? Of onwetendheden?

• Speaker #1

  Vooral de samenhang tussen heel veel dingen. Dus waarom vinden vrouwen met ADHD zo weinig rust, bijvoorbeeld? Zij zeggen, ik moet altijd bezig zijn. Een man kan in de zetel ploffen en die komt tot rust. En ik moet altijd bezig blijven. Oké, wat gebeurt er op het moment dat jij wil gaan rusten? Dan zou normaal gezien je zenuwstelsel tot rust moeten komen. Activatie van de parasympathicus is dat dan. Een bepaald stuk van je zenuwstelsel. Maar wanneer dat gebeurt, gaat eigenlijk je brein controle verliezen. En door die controle verliezen, dat geeft je een eng gevoel, waardoor je terug activatie van je zenuwstelsel loopt. Dat gebeurt onbewust, dat is een mechanisme dat je kent. Dat koppel ik dan ook aan het levensverhaal van die persoon. Waarom doet je lichaam dat? En vrouwen met ADHD hebben dat heel vaak. Want wanneer je stressactivatie hebt, heb je meer adrenaline, noradrenaline. Allemaal stofjes die ervoor zorgen dat je... helderder voelt in je brein. Ook de dopamines komen daarbij kijken. Dus het is een heel slim mechanisme van die vrouwen geweest op jonge leeftijd om heel vaak in die stressactivatie te gaan zodat je meer helderheid voelt in je brein. Dat is een fijn gevoel. Een brein dat in controle is, dat vindt een brein heel fijn. Wanneer we aan die vrouwen op latere leeftijd zeggen je moet meer ontspannen, je hebt te veel stress en die gaan proberen in hun zetel te gaan liggen en tot rust te komen, die worden knetter. En dat is wat je van heel veel vrouwen met ADHD hoort. Maar als ik dat ga uitleggen, dat het eigenlijk heel slim is geweest van dat lichaam om dat te doen, dan komt er alweer rust om dan wel uiteindelijk naar die ontspanning te gaan, want we proberen er naartoe te groeien.

• Speaker #0

  In de zaken die je bespreekt, komt ook regelmatig trauma. Je hebt het hier ook al een paar keer aangehaald. Is dat dan de kip of het ei? Of wat moet ik mij bij trauma voorstellen? Ja,

• Speaker #1

  dat is een podcastaflevering op zich, denk ik. Heel kort gezegd, voor mij is trauma... Alles wat je brein doet om de kans op overleving zo groot mogelijk te maken. Dus wij maken allemaal dingen mee, kleine en grote dingen, waarvan we leren, oké, volgende keer moeten we daar sneller op kunnen reageren. Volgende keer, dit willen we niet meer meemaken. Dus moeten we alerter zijn dat we de signalen volgende keer sneller op voorhand kunnen te pakken krijgen. Dus dat zijn allemaal aanpassingen in je brein. En dat is keigoed, dat doen we allemaal. Maar wanneer die aanpassingen zo intens zijn... vergroot zijn, dat die ook een impact hebben op gewone momenten in het leven, dan spreken mensen van, ik heb er last van, dan ontstaan er klachten. Ik noem dat allemaal trauma. In de psychologie heb je daar allemaal onderdelen, verschillende namen voor. In het brein gebeurt er hetzelfde, dus ik noem dat allemaal hetzelfde. En ik ben op dat thema gekomen, een beetje ook door mijn eigen verhaal, maar dan ben ik dat bij cliënten ook gaan zien. We kunnen dat thema niet. niet op tafel leggen als we het hebben over neurodivergentie in het algemeen, maar zeker dus ook bij die vrouwen met autisme, omdat trauma is altijd een chronische activatie van je stresssysteem. En dat is het eerste wat we met ADHD willen gaan tot rust brengen, dat is dat stresssysteem.

• Speaker #0

  Ja, je hebt het over het lichaam, meer en meer praat je over het lichaam. We blijven niet alleen bij het brein, waar je het nog niet over gehad hebt, en ik weet dat het een van je topics is die je sterk interesseert, is hormonen.

• Speaker #1

  Ja.

• Speaker #0

  Meer en meer is daar onderzoek naar en begint er bewustzijn te komen dat er toch iets met ADHD en hormonenvertellers is. Ja,

• Speaker #1

  sowieso. Ik denk dat onderzoek daar nog gigantisch veel moet in ontdekken. En dat ook weer wat we erover weten, voornamelijk vanuit het werkveld en therapeuten komt die zelf A met B's gaan verbinden. Maar als je gaat kijken wat er hormonaal gebeurt bij vrouwen, dan is het logisch dat de klachten... die veel vrouwen met ADHD al hadden, versterkt worden. Een van de eerste dingen is die daling in die progesterone. Nu kijk je ook een beetje meer aan dat ik fias ben. Die daling zorgt er weer voor dat er chaos in je hoofd gaat komen. Als er al chaos was, kan het wel eens zijn dat het nu gewoon explodeert en dat je wat je tot dan kon maskeren, niet meer kan maskeren. Zo merk je dat in de praktijk. Ik heb tot hiertoe heel veel diagnostiek ook altijd gedaan. Die vrouwen kwamen ineens allemaal naar onderzoek. Toen dacht ik, ja, daar moet iets zitten. Waarom dan? Want die vrouwen hadden allemaal al kinderen, want dat was wel al gekend, het krijgen van kinderen, het alleen gaan wonen, al die levensfase, kan voor iemand de druppel zijn die de klachten zo laat escaleren dat die persoon naar de diagnostiek stapt. Maar ik vond dat zo opvallend in die perimenopauze, menopauze. Ja, waarom dan? Er is zo... Er is dan niet veel anders dat er verandert in hun leven. Er is juist vaak meer rust. Stabiliteit in verbouwingen zijn gedaan. De kinderen zijn al wat groter. Stabiliteit in hun job. En dan komen we bij die hormonen aan.

• Speaker #0

  Oké, dat is duidelijk. De menopause verbergt de tikkels niet meer dat vrouwen ADHD hebben. Kun je hetzelfde zeggen over de invloed van hormonen bijvoorbeeld rond de cyclus? Schommelingen in hormonen daar?

• Speaker #1

  Ja. Wat ik... Net ook al zei, er moet echt nog heel veel onderzoek naar gebeuren. Dus ik vind het altijd belangrijk dat wat we nu zeggen, dat we dat heel vaak baseren op logisch nadenken en resultaten die we al hebben. Maar ik hoop dat onderzoek nu snapt dat we daar verder naartoe moeten. Maar we zien bij heel veel neurodivergente vrouwen, en dus zeker ook vrouwen met ADHD, dat er doorheen de cyclus echt ook wel meer klachten zijn. Van pijnlijke menstruaties tot syndromen als een PCOS. Wat ook tegenwoordig heel erg veel voor ons gedaan wordt, is de endometriose, die zien we ook heel vaak bij vrouwen, bij ADHD. Dus daar is een samenhang en die kunnen we ook wel verklaren. Want als we gaan kijken naar wat er gebeurt in heel veel lichamen die in die chronische stress zitten, wat we bij veel vrouwen met ADHD zien, is dat het een logisch gevolg is dat die hormonen daaronder lijden. En dat is ook een topic dat we volledig nog zouden kunnen uitkammen, maar het is allemaal zo breed.

• Speaker #0

  Ja, maar je organiseert, als ik het niet fout heb, je organiseert binnenkort daar zelfs een congres alleen over dat thema. Ja,

• Speaker #1

  absoluut, omdat het zo belangrijk is. Ik vind dat elke vrouw met de diagnose ADHD, ook autisme, maar daar hebben we het vandaag minder over, die moeten daar zijn. Ja, het is letterlijk levensveranderend als je dat topic meeneemt in je zoektocht naar balans.

• Speaker #0

  Oké. Heb ik het juist, als men daar meer wil over weten, brein in balans zijn de organisatoren?

• Speaker #1

  Ja, breininbalans.be. Oké.

• Speaker #0

  Nu hebben we over veel gepraat, maar het R-woord is nog niet gevallen. En het R-woord is?

• Speaker #1

  Relatina, denk ik. Ja,

• Speaker #0

  inderdaad. Hoe kijk je daar tegenaan?

• Speaker #1

  Ja, algemeen medicatie, blij dat het bestaat, maar we moeten veel kritischer daarna zijn dan wat we doorgaan zien in onze maatschappij, vind ik. Dit is puur mijn mening. Maar als je gaat kijken wat dat relatine doet in het brein, heel kortweg gezegd, zorgt dat ervoor dat de dopamineafgifte langer in de synaptische kloof blijft. Dat wil zeggen, een stukje van ons hersenen waar dat dopamine vrijgegeven wordt. Dopamine wordt in principe heel snel terug opgenomen door die zenuwcel en relatine gaat ervoor zorgen dat dat daar wat langer circuleert, zodat je, zogezegd, meer dopamine hebt. Dat geeft dan meer focus, meer rust. Dat is wat het zou moeten doen, wat velen ook wel ervaren. Maar wat ik lastig vind, is dat het maar een heel klein stukje van een gigantisch complex proces is, waar dat er speelt bij ADHD. En dat kan u zeker helpen. Ik heb het zelf ook genomen. En het is een heel fijn middel, als het doet wat het moet doen. Maar het gaat nooit op alles kunnen werken. En dat wordt wel zo gezien. We pakken relatine en ADHD is opgelost. En het is maar een deel van de puzzel. En eigenlijk, wanneer je heel de puzzel gaat bekijken, kun je hetzelfde bereiken met relatine, maar zonder... De bijwerkingen en je pakt het gehele plaatje aan. Waardoor je op veel bredere domeinen in je leven meer balans gaat voelen.

• Speaker #0

  Relatine is een deeltje van de puzzel, zeg je. Is levensstijl een ander deeltje van de puzzel?

• Speaker #1

  Dat is het grootste deel van de puzzel. Levensstijl heeft verschillende domeinen. Bij iedereen is het ene... Het hangt er vanaf bij jou welk domein het meest prior heeft om op in te gaan zetten. Ik zeg altijd, groei dan stelselmatig naar... op al die domeinen gaan inzetten. Ik heb altijd cliënten die ineens full force gaan en op alles tegelijkertijd inwerken. Dat kan zeker, maar het is best intensief. En ook als je relatine neemt. Ik zeg altijd, je kunt die relatine laten verbeteren, dat die beter zijn werk kan gaan doen, als je ook op leefstijl inzet.

• Speaker #0

  Maak het dus concreet. Wat zijn dan de zaken die je bespreekt of die je suggereert of aanraadt bij patiënten, cliënten?

• Speaker #1

  Binnen leefstijl heb je domeinvoeding. Eet de dingen die je brein nodig heeft. Van mij mag je snoepen. Mensen denken dan altijd dat ze een superstreng dieet moeten gaan volgen. Ik begin wel vaak met heel duidelijke, concrete richtlijnen, omdat je dan zelf kan ervaren, oké, ik voel me zo als ik mij daaraan hou. En kies dan zelf waar je af en toe buiten de lijntjes wil kleuren. Want anders hou je het niet vol. Maar dus... Wat heeft je brein nodig? Eiwitrijk voedsel, goede vetstoffen, uiteraard je vitamine, dus de regenboogkleuren op je bord. Maar als we daar een focus op leggen en die koolhydraten naar beneden halen, dan zie je vaak al een heel ander brein. Dus binnen voeding is dat zo mijn eerste. Je kunt altijd verder gaan finaliseren, maar ik zeg altijd, laten we eerst de grote fundamenten aanpakken. En dan zijn dat vooral die zaken. En als we dan gaan naar beweging kijken, een domein dat misschien zelfs nog belangrijker kan zijn dan voeding bij mensen met ADHD, Omdat beweging... enerzijds ervoor gaat zorgen dat heel wat dingen die we eten veel beter verteerd kan worden. Anderzijds, we creëren stoffen als we bewegen. Die stoffen, onder andere de BDNF, is de meest bekende binnen dat domein. Brain-derived neurotrophic factor is een groeistof om in ons brein nieuwe verbindingen te laten maken, om je brein plastischer te maken, zodat we flexibeler kunnen zijn. Dat maken wij zelf aan als we bewegen. Dus dat domein is ook heel belangrijk. Slaap. heel veel vrouwen met ADHD hebben gigantische slaapproblemen en ik begin nooit met dat domein, maar wanneer je je voeding meer correct zet, wanneer je je beweging ook correct zet, en dan heb ik het niet alleen over hoe je beweegt, maar wanneer, hoeveel en dergelijke, dan zie je dat die slaaf doorgaans volgt. Maar een goed bioritme, dus dat is eigenlijk, je slaap is daar een belangrijk stuk van, maar het gaat ook over de cortisolcurve overdag, je activatie overdag en je melatonine s'nachts, dat we die ook... gaan optimaliseren. Ik zeg nooit perfect krijgen. Ik slaap zelf ook nog niet het allerbeste, maar beter is altijd beter.

• Speaker #0

  En je liet een mooie quote vallen. Eet wat je brein nodig heeft. En als we dat horen, dan denk ik aan Ambrosje. Voilà. Je bent kinesiëntherapeute en orto-moleculair therapeute. Nu komen we op jouw terrein. Hoe kijk jij aan tegen ADHD en wat zit er in levensstijl en gezonde voeding volgens jou?

• Speaker #2

  Ja. Fantastische voorzet van Anke. Ik heb inderdaad ook al gesmult van wat Anke allemaal als voorzet gaf. Ik ben zo blij dat Anke uitspreekt dat ADHD niet alleen het dopamineverhaal is, waar zoveel mensen denken van, kijk, dopamineprobleem, dus we gooien daar relatine tegenaan, wat inderdaad voor sommige mensen echt wel een lifesaver is op een bepaald moment, Maar daar rond, alles wat daaronder zit, is... zo fundamenteel en ik denk dat we eentje waar ik heel vaak mee begin is, die systemen hangen zo fel aan elkaar. We hebben het al geschat over de hersen-darm-as. De interactie die er is tussen onze darmgezondheid en de gezondheid van ons brein. De toxiciteit die ook wel, of de inflammatie die ook wel kan ontstaan als onze darmen verstoord zijn. In die darmen worden essentiële stoffen aangemaakt in dat microbiome. Zelfs hormonen worden daarin aangemaakt die belangrijk zijn. Dus daar zijn systemen zoals de suikerregulatie, de darmgezondheid, de immuniteit, die eigenlijk allemaal puzzelstukjes zijn die ondersteunend werken aan die dopaminewerking. En dus die gezondheid in dat brein.

• Speaker #0

  Hoe krijg je, je verwijst naar darmgezondheid onder andere? Hoe krijg je dat optimaal? Wat moeten we doen aan onze voeding? Denk jij soms, of is supletie nodig? Of soms interessant?

• Speaker #2

  Supletie kan zeker een interessante zijn. Maar ik begin eigenlijk altijd met gezonde voeding. Terugkeren naar de basics. Ik heb dat al eens benoemd. In de supermarkt is de eerste plaats waar je stopt, zijn er de groenten en de fruit. En alles waar geen wikkeltje rond zit en geen grote slogans op staan. Daar... start het vaak mee. Laat ons eerlijk zijn, ik denk dat heel veel mensen niet meer aan de basics van groente komen die zo essentieel zijn om een gezond darmmicrobiome te gaan krijgen. Dat darmmicrobiome is essentieel voor het aanmaken van stoffen en om die darmbarrière ook goed gesloten te houden, zodat die toxines niet naar jouw hersenen gaan. Dus ik kijk altijd in eerste instantie naar, hoe kunnen we vanuit zoveel mogelijk niet bewerkte voeding die darmen gezond krijgen. Blijkt dat er toch om een of andere reden een verstoring is van dat microbiome. Ik zeg maar, je hebt een antibiotica-kuur moeten nemen, je hebt heel veel stress gehad, je hebt ondersteuning nodig. Dan ga ik de eerste zijn die kijkt naar een prebiotica of een probiotica om dat darmmicrobiome terug divers te krijgen en gezond te krijgen en daar een mooie darmbarrière te gaan creëren. Maar daar begint het vooral. En vandaag zien we dat er... zoveel bewerkte voeding wordt gegeten, koekjes, chips, gefrituurde zaken, die dan nog eens dat effect hebben van heel veel ontstekingen dat lichaam te gaan creëren. En daar wakkert Hans die inflammatie en die neuro-inflammatie ook echt wel aan.

• Speaker #0

  Ja, we hadden daarnet al even een praatje over dit onderwerp en jij zei, ik wil het vandaag zeker hebben over omega-3.

• Speaker #2

  Ja. Waarom? Omdat voor mij... omega-3 zeker in dit thema een van de cruciale zaken is. Omega-3 is een essentieel vetzuur. Het is een vetzuur dat je nodig hebt in je lichaam.

• Speaker #0

  Ik denk dan aan vis. Is dat de witte vis?

• Speaker #2

  Het is vaak de witte vis. Je kan witte vis zijn, maar vaak kijk je naar witte vis. Kijk je naar makreel, naar zalm, naar haring enzovoort. Je hebt heel veel vetzuur. Je hebt de omega-3. ontstekingsremmend zijn, anti-inflammatoire zijn, dat we eigenlijk echt zoeken. Je hebt de omega 6, dat is ook een essentieel vetzuur, iets wat je echt nodig hebt, maar je ziet dat vandaag, ik moet een stap terugzetten, omega 6 is eigenlijk vrij pro-inflammatoire. Het creëert meer ontsteking in het lichaam. Je hebt ze nodig. Ik begrijp me niet verkeerd, maar de ratio is zo hoog geworden. Vroeger keek je naar een 2 op 1 ratio, 2 omega 6 op 1. omega 3, wat een goede ratio was, in principe zou je graag naar 1-1 gaan. Vandaag zie je dat die ratios zijn 15 over 1, dus 15 omega 6, 1 omega 3, tot zelfs 20 over 1 zitten. Wat maakt dat die lichamen heel fel aan het ontsteken zijn? En dat is laaggradig, het is niet dat je opeens heel veel symptomen hebt, maar die zijn eigenlijk laaggradige inflammaties, constant aanwezig in je lichaam, en gaat daar eigenlijk heel wat,

• Speaker #1

  ja,

• Speaker #2

  zaken in gang zetten die we niet in gang willen zetten. Dus wat je zegt is, die omega-3-rijke voeding, en we denken vaak bij omega-3 aan een supplement, wat zeker ook kan, maar er zijn zoveel mogelijkheden om omega-3-rijk te eten en die omega-6-rijke voeding wat meer achterwege te laten.

• Speaker #0

  Ja, vitamine D is iets wat geregeld wordt vermeld in dat opzicht?

• Speaker #2

  Ja, vitamine D denken we nog heel vaak aan, iets wat we nodig hebben voor botgezondheid, absoluut, naar immuniteit, naar darmerking, hersenwerking, is dat echt ook een heel essentieel gegeven. Ik heb daar al een keer mijn stokpaardje van gemaakt. We zeggen nogal vaak, of we horen nogal vaak van, neem dat een beetje bij in de winter. Eigenlijk heb je vitamine D het ganze jaar doornodigd, zeker in onze regio's. Met de voeding die wij binnenkrijgen, is voor mij vitamine D een essentieel supplement om dagelijks te nemen.

• Speaker #0

  Ja. Anke, ik zie je knikken. Jij zit op dezelfde lijn. Zijn er zaken die je wil aanvullen?

• Speaker #1

  Ik vind het heel mooi dat dit gezegd wordt. Dat is exact wat ik mijn cliënten adviseer. Omega-3 enerzijds voor in dat lichaam rust te creëren, die ontsteking uit te krijgen. Maar het is ook een belangrijke stof in dat brein om weer die plasticiteit te verhogen, meer rust in dat brein te krijgen. En die vitamine D, alles wat Anne hier ook zegt, en ik zeg ook altijd voor die neurodivergenten, voor vrouwen met ADHD, Vitamine D hebben we nodig als een cofactor om je stress uit te zetten. Dus als wij willen naar meer ontspanning gaan, maar je hebt een vitamine D tekort, succes. Het gaat niet lukken. Dus dat zijn twee stoffen waar ik vrij snel op inzet, die ik zelf ook echt gewoon niet alleen in de winter, maar heel het jaar doorneem. Omdat ik daarbij blijf, supletie is altijd een aanvulling. Maar voor vrouwen met ADHD, je bent een groot verbruiker van een aantal dingen.

• Speaker #0

  Top. Ik heb de indruk dat we nog lang niet uitgepraat zijn, dames. Mag ik vragen, wat zijn de belangrijkste boodschappen die jullie zouden meegeven aan de mensen die aan het luisteren zijn?

• Speaker #1

  Voor mij staat het altijd bij erkenning. Erkennen dat het leven als vrouw met ADHD heftig is. En dat het pittig is om te gaan zoeken wat mij helpt. En dat ook vol te houden. En ik weet dat inzetten op leefstijl en die hele puzzel, alles hangt samen, dat dat misschien wel complexer maakt. Tegelijkertijd wil ik die vrouwen op het hart drukken. de duurzame oplossing om naar die balans te gaan, ook wel echt daar zit. En dat je, ik wil iedereen motiveren om toch echt wel stappen te zetten om dat gehele plaatje te gaan aanpakken. En ja, zo naar die rust en balans te kunnen groeien.

• Speaker #0

  Ja, top. Anne?

• Speaker #2

  Ja, ik sluit daar helemaal op aan en ik denk als je dan echt keuzes moet maken of wil maken van waar zet ik op in, naast beweging uiteraard, maar ik ga het op voeding houden, dan denk ik Probeer echt heel gericht die omega-3 te gaan integreren in jouw... Dieet, probeer naar twee keer, drie keer gezonde vette vis te streven. Maar daarnaast ook... Twee,

• Speaker #0

  drie keer per week. Ja,

• Speaker #2

  en als je daar niet toe komt, en dat is compleet begrijpbaar, zeker als je met kinderen ook in het gezin zit, dat is soms zo moeilijk, ja, kijk dan naar goede suppletie, EPA en DHA, en dan mag je zelfs streven naar één gram omega-3 per dag, naast vitamine D. We kunnen het niet genoeg benadrukken. Neem... het ganse jaar door vitamine D en streef daar maar gerust naar 75 microgram als basisdosering in je suppletie.

• Speaker #0

  Ja, als dit geen duidelijk en heel concreet advies is, voor mij wordt duidelijk dat ADHD een hele puzzel is en die puzzel los je niet op met enkele stukjes, één of twee stukjes. Nee, het zit allemaal veel ruimer. Dames, heel hartelijk bedankt voor je hier aanwezig bent en voor deze podcast. Volgende keer zitten we in de maand juni met de podcast BeLiveTalk. Juni associëren moeders vaak ook met stress voor examens. De kinderen die examens hebben, dat brengt stress met zich mee. En hoe ga je als mama daarmee om? We horen je graag dan terug. Tot volgende keer.